با فصل دوم سری آموزشهای مقالات مروری در خدمت شما علاقمندان به این حوزه هستیم. در این مجموعه آموزشها کارشناسان تیم کارت نگارش مقاله مروری با رویکرد سیستماتیک را به طور علمی به شما آموزش خواهند داد. در واقعا آنچه که واقعا برای نگارش مقالات مروری نیاز دارید در این آموزش ارائه خواهد شد.
در جلسه گذشته در خصوص فرآیند تهیه مقالات مروری سیستماتیک مطالبی را خدمتتان ارائه نمودیم. در این مبحث شناسایی و جستوجوی منابع اطلاعاتی را بررسی میکنیم. در این بخش خاص صرفاً مباحث نظری و تئوریکی را در ارتباط با انواع منابع اطلاعاتی که وجود دارند و چگونگی پوشش موضوعی آنها و نوع بررسی که ما میتوانیم داشته باشیم، از نقطه نظر تئوریک مطرح میکنیم. در بخش بعدی به شکل عملی در محیط اینترنت چگونگی جستوجو را خدمت شما ارائه خواهیم داد. ما میخواهیم ببینیم که چه منابع اطلاعاتی وجود دارند و میخواهیم آنها را شناسایی کنیم.
شناسایی و جستوجوی منابع اطلاعاتی (بخش نظری)
شناسایی منابع اطلاعاتی بانکهای اطلاعات الکترونیکی این گام، گام بسیار مهمی است و تعیین میکند که ادامه مسیر چگونه است.
- Medline, Embase, ISI web of science, Cochrane library
- SID, Iranmedex, Magiran
- خلاصه مقالات کنفرانسهای بینالمللی (مثل ISI proceeding)
- بانکهای اطلاعاتی کاغذی یا غیرالکترونیک (جستوجوی دستی)
با بررسی منابع اطلاعاتی در ادامه خواهیم گفت مثلاً ممکن است آنلاین یا آفلاین باشند، چاپی باشند یا حتی افراد باشند، به این نتیجه برسیم که اطلاعات در ارتباط با آن موضوع خاص کم است. این کم بودن منابع ممکن است کار را دشوار کند یا ما را نیازمند کند که از راهکار دیگری استفاده کنیم. بنابراین اساساً شناسایی منابع اطلاعاتی از اهمیت برخوردار است. انواع منابع اطلاعاتی چه چیزهایی هستند و ما چگونه میتوانیم آنها را شناسایی کنیم.
از دیگر مقالات مورد علاقه دانشجویان سفارش مقاله isi می باشد و در سایت کارت پروژه توسط اساتید هر حوزه قابل انجام است .
یک سری از منابع اطلاعاتی، بانکهای اطلاعاتی یا دیتابیسهای الکترونیکی هستند. همهی ما با محیطهای الکترونیکی، وبسایتها و دیتابیسها تا حدودی آشنا هستیم. ولی چون مقالهی مرور سیستماتیک طبیعتاً به موضوع خاصی ارتباط پیدا میکند، ما باید بدانیم که چه منابعی را جستوجو کنیم. و در ارتباط با آن منبع خاص چگونه رفتار کنیم. مثلاً در حوزهی پزشکی ما با دیتابیسهایی مانند Medline یا Embase روبهرو هستیم.
بنابراین اگر میخواهیم در حوزهی پزشکی مقاله بنویسیم، بهتر است که به این دو دیتابیس اصلی در حوزهی پزشکی مراجعه کنیم یا مثلاً ISI web of science مقالات ISI را دارد. بسیاری از موضوعات و حوزهی پژوهشی در ارتباط با علوم، چه علوم پایه و چه فنی-مهندسی و چه علوم اجتماعی و حتی هنر را دربر میگیرد. مقالات ISI را داریم. یا منابعی در Cochrane library را داریم. Cochrane library دیتابیسی است که مقالات مرور سیستماتیک حوزهی پزشکی را در خودش دارد و به افرادی که میخواهند در حوزهی پزشکی مقالات مرور سیستماتیک را انجام دهند، بسیار کمک میکند.
به این وبسایت یا این دیتابیس مراجعه میکنند و بررسی میکنند که آیا مرور سیستماتیکی در ارتباط با این موضوعشان انجام شده یا نشده، چه تفاوتهایی دارد و آیا شباهتهایی وجود دارد، تفاوتهایی وجود دارد، جامعه، زمان، همه این موارد را بتوان بررسی کرد. در کشور خودمان هم دیتابیسهایی وجود دارند. برای مثال SID را میتوانید جستوجو کنید، Iranmedex را در حوزهی پزشکی جستوجو کنید، Magiran را جستوجو کنید یا Noormags را سرچ کنید یا وبسایت کتابخانهی ملی یا ایرانداک را جستوجو کنید.
باید از این موارد آگاه باشیم. یک نوع دیگر از بانک اطلاعاتی الکترونیکی خلاصه مقالات کنفرانسهای بینالمللی است. بسیاری از مقالات، مقالات کنفرانسی هستند و بسیاری از کنفرانسها نیز بینالمللی هستند. مثلاً دیتابیسی به نام ISI proceeding کنفرانسهای بسیار معتبر را نمایه میکند. بنابراین بهتر است این پایگاه اطلاعاتی را جستوجو کنیم. اما طبیعی است که بسیاری از مقالات کنفرانسی در این پایگاه نیستند. این را هم باید بدانیم که کجاها برویم که مقالات کنفرانسی دیگر را پیدا کنیم.
بسیاری از بانکهای اطلاعاتی کاغذی یا غیرالکترونیکی هستند. اطلاعات چاپ نشده بسیاری از منابع اطلاعاتی چاپ نشده هستند. و به شکل یک یافتهی فرعی میتوانند باشند و جایی انتشار داده نشده باشند. بنابراین اگر بخواهیم این را پیدا کنیم، چند راه وجود دارد.
- مکاتبه با کارشناسان رشته مربوطه
- مراجعه به سایتهای مرتبط: پروتکلهای تحقیقاتی، گزارشات سازمانهای بینالمللی و دولتی، بانکهای اطلاعاتی مربوط به پروژههای در حال اجرا
یک مورد این است که با کارشناسان آن رشته یا آن حوزهی مربوطه مکاتبه کنیم. در حوزهی موضوعی خودمان، پزشکی، فنی مهندسی، علوم پایه، علوم انسانی و اجتماعی، هنر به کارشناسان مراجعه میکنیم و ممکن است بتوانیم صاحبنظرانی را شناسایی کنیم و با آنها مکاتبه کنیم و نهایتاً اطلاعاتی را پیدا کنیم که چاپ نشدند. اما بسیار ذیقیمت هستند. بسیاری از سایتها هستند که میتوانید به آنها مراجعه کنید و اطلاعات چاپ نشده را در آنجا پیدا کنید.
مثلاً در این سایتها پروتکلهای تحقیقاتی، گزارشهای سازمانهای بینالمللی و دولتی، بانکهای اطلاعاتی مربوط به پروژههای در حال اجرا وجود دارد. درست است که اصل منبع اطلاعات را در اختیار ما قرار نمیدهد، اما به این که شناسایی کنیم که چه اطلاعاتی وجود دارد، چه پروتکلهایی وجود دارد، چه پروژههایی در حال اجرا هستند، بسیار کمک میکنند. هرچند چاپ نشدند اما به ما آگاهی میدهند که چه افرادی، در چه کشورهایی چه پروژههایی در حال انجام دارند، چه گزارشهایی وجود دارد.
ممکن است ما بتوانیم با آگاهی از این موارد سرنخی را پیدا کنیم و به اصل آن منبع مراجعه کنیم. منابع دیگر چه منابع دیگری وجود دارد؟
- جستوجوی سایر مقالات مروری مرتبط
- مرور منابع مورد استفاده در مطالعات مورد بررسی
ما میتوانیم مقالات مروری دیگری را هم که مرتبط با کار ما هستند جستوجو کنیم. ممکن است آنها به ما بسیار کمک کنند و یک کار دیگر هم که میتوان انجام داد این است که مطالعاتی که ما میخواهیم انجام دهیم و مطالعات را که ما به کار خودمان وارد میکنیم، خودشان بررسی میشوند.
اما یک نکتهی مفید دیگر هم که دارند این است که از منابعی که آنها استفاده کردند نیز میتوانند استفاده کنند. بنابراین اگر پانصد مقاله به طور کلی در ابتدا انتخاب کردیم و از بین آن پانصد مورد، ۱۰۰ مورد را نهایتاً گزارش کردیم، هر کدام از آن ۱۰۰ مورد، منابعی دارند. ما میتوانیم به آن فهرست منابع هم مراجعه کنیم و فهرست منابع بسیار به ما کمک میکند که بتوانیم این شبکه مطالعاتی را افزایش دهیم و میزان دقت خودمان را بالا ببریم.
یک سری از منابع دیگر هم هستند که در اینجا بهصورت فهرستوار برای کسانی که خیلی با این موضوع آشنایی ندارند و نمیتوانند منابع اطلاعاتیشان را شناسایی کنند، به آنها اشاره میکنیم.
انجام مقاله کلاسی از مقاله های پر مخاطب در سایت کارت پروژه می باشد و توسط کارشناسان ما برای مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری قابل انجام است.
- کتابشناسیها
کتابشناسیها منابعی هستند که اطلاعات کتابهای منتشر شده که ممکن است در ارتباط با موضوع خاصی باشند یا بسیار جامع باشند، همه را دربر دارد. مثلاً ممکن است ما کتابشناسی را در حوزهی زیستشناسی پیدا کنیم. این کتابشناسی زیستشناسی که ممکن است زیستشناسی جانوری باشد، تمام کتابهای منتشر شدهی داخل کشور حوزهی زیستشناسی جانوری را در قالب یک کتاب به ما ارائه میدهد.
بنابراین کتابشناسیها منابع بسیار مهمی هستند که به ما اطلاعاتی راجع به کتابهای چاپ شده در ارتباط با موضوعات خاص میدهند. مثلاً کتابشناسی هنر، کتابشناسی ورزش، کتابشناسی بیماریها، کتابشناسی سازه، کتابشناسی معماری، همهی انواع کتابشناسیها وجود دارند و ما باید حتماً اینها را جستوجو کنیم و شناسایی کنیم و ببینیم در ارتباط با موضوع ما چه کتابهایی وجود دارد.
- کتابها
بسیاری از اوقات کتابهایی در ارتباط با موضوع ما وجود دارند و باید برویم آن کتابها را شناسایی کنیم. در مرحلهی عملی این آموزش ما راجع به سایتهایی که میتوانیم کتابها را پیدا کنند، خدمتتان توضیحاتی خواهم داد.
- نشریات ادواری مثل مجلات تخصصی
از نشریات ادواری مانند مجلات تخصصی باید آگاه باشیم و بدانیم که در حوزهی موضوعی ما چه مجلات تخصصی وجود دارند. نشریاتی که به شکل دورهای منتشر میشوند، فصلنامه هستند، آیا دو فصلنامه هستند، یعنی هر شش ماه یک بار منتشر میشوند، ممکن است ماهنامه باشند و هر ماه چاپ شوند و ممکن است سالانه باشند و هر سال یک بار منتشر شوند. بنابراین ادواری و دورهای هستند.
مجلات معمولاً به شکل فصلنامه منتشر میشوند. مجلات میتوانند علمی پژوهشی باشند، علمی ترویجی باشند. رتبهبندی مجلات اهمیت پیدا میکند. یا در ارتباط با مجلات خارجی آیا مجلات آی اس آی هستند، آیا اسکوپوس هستند؟ آیا مجلات کنفرانسی هستند؟ مجلات توسط چه ناشری منتشر میشود؟ آیا ناشر متخصص است یا خیر؟ همهی اینها اهمیت دارد. ما باید تلاش کنیم مجلاتی را با تخصص مورد نظر از طرف یک ناشر بسیار خاص و معتبر انتخاب کنیم.
- منابع منتشر نشده
یادمان باشد بسیاری از منابع منتشر نشدهاند. با یک جستوجوی ساده در گوگل کار خود را تمام نکنیم. با یک جستوجوی ساده در کتابها و مجلات کارمان را تمام نکنیم.
- پایاننامهها
بسیاری از منابع منتشر نشدند؛ مانند پایاننامهها. در اینجا میبینید پایاننامههای ارشد، رسالههای دکتری بسیاری از پروژهها منتشر نمیشوند، بنابراین طرحهای پژوهشی صرفاً انجام میشوند و اما به شکل مقاله یا کتاب در نمیآمدند و در بسیاری از سازمانها به وجود میآیند. ما باید بدانیم در سازمان چه پژوهشهایی انجام شده، چه طرحهای پژوهشی وجود دارد، آنها را پیدا کنیم.
- گزارشهای فنی و گزارش تحقیق
گزارشهای فنی و گزارشهای تحقیقی و پژوهشی نیز بسیار اهمیت دارند. بسیاری از گزارشات به ویژه در حوزهی فنی- مهندسی، پروژههای عمرانی، خاکبرداری، راهسازی، سدسازی، پروژههای عمرانی به شکل کتاب، مقاله در نمیآیند و در بسیاری از سایتها ما نمیتوانیم آنها را پیدا کنیم. بهتر است که این گزارشها را تحت پروژههای خاص مثلاً در ارتباط با پروژههای فنی، عمرانی یا حتی پزشکی پیدا کنیم و به سازمانهای مربوطه مراجعه کنیم.
- پروانههای ثبت اختراع
یا یک منبع دیگر پروانههای ثبت اختراع است. پروانههای ثبت اختراع حاوی اطلاعاتی در ارتباط با اختراعاات انجام شده هستند که به ما اطلاعاتی راجع به اینکه مثلآً در فلان موضوع چه اختراعی انجام شده است، چه کسی آن اختراع را انجام داده است، این اختراع چه ویژگیهایی دارد، چه زبانی دارد، آیا به محصول تبدیل شده است یا خیر و چقدر میتواند کمک کند، میدهد. بنابراین این نکته را یاد بگیریم که پروانههای ثبت اختراع یا پتنتها بسیار کمککننده است.
- آمارها
بسیاری از آمارنامهها در مراکز آماری مانند مرکز آمار ایران، سازمان سنجش وجود دارند. اینها آمارهایی دارند. سازمان ثبت احوال، سازمانهای ثبتی، دفاتر، محضرها، اینها آمارهایی دارند که ما در هیچ جا نمیتوانیم آنها را پیدا کنیم. این آمارها نه در مجلات هستند، نه در کتابها هستند، نه در پایاننامهها هستند و نه در گزارشها. این آمارها را از کجا میتوانیم پیدا کنیم؟ باید به سازمانهای مربوطه مراجعه میکنیم و با نامهنگاریها به شکل رسمی این آمارها را تهیه کنیم.
- بانکهای اطلاعاتی اینترنتی
قسمتی از بانکهای اطلاعاتی به شکل اینترنتی وجود دارند و ما باید با اتصال به اینترنت شناسایی آن پایگاهها را پیدا کنیم.
- دانشنامهها
دانشنامهها یا دایرهالعارفها بسیار اهمیت دارند. دایرهالمعارفها، اطلاعات جامع، دانش عمومی را در ارتباط با مباحث عام مطرح میکنند و دانشنامهها میتوانند دایرهالمعارفهای تخصصی باشند. مثلاً میگوییم دانشنامهی علوم ورزشی. البته این دانشنامه علوم ورزشی یعنی دایرهالمعارفی در حوزهی علوم ورزشی است که مقالاتی راجع به موضوعات تربیت بدنی و علوم ورزشی دارد. دایرهالمعارفی در حوزهی علوم ورزشی است. بنابراین به دانشنامهها هم مراجعه میکنیم. اطلاعات پایه و دانش عمومی را به ما میدهد.
- فرهنگها
فرهنگها همان واژهنامه است. بسیاری از واژهها را باید ببینیم که چه معانی دارند، آیا در فارسی معنی شدند یا خیر؟ در کجا وجود دارند؟ بسیاری از فرهنگها تخصصی هستند. مثلاً واژهنامهی هنر یا واژهنامهی فناوری اطلاعات. بنابراین اگر موضوع ما در حوزهی فناوری اطلاعات است، باید به واژهنامههای فناوری اطلاعات مراجعه کنیم و واژههای مرتبط را شناسایی کنیم.
- درسنامهها
درسنامهها همان text bookها هستند؛ کتابهای درسی دانشگاهی که معمولاً توسط دانشگاهها یا توسط ناشرانی که صرفاً کتابهای دانشگاهی و کتابهای درسی دانشگاهی را منتشر میکنند، میتوانیم آنها را پیدا کنیم. بنابراین با مراجعه به فروشگاههای کتابی که فقط کتابهای درسی را مطالعه و منتشر میکنند، میتوانیم درسنامهها را به دست آوریم. مانند انتشارات سمت در ایران.
- دستورالعملها
دستورالعملها یا manualها (manuals) دستورالعمل انجام کارها را به ما میدهد. کتابهایی که به اصطلاح به آنها how to do it works میگویند؛ یعنی چگونه یک کاری انجام میدهیم. مثلاً کتابهایی وجود دارند راجع به چگونگی تعمیر موبایل، تعمیر یخچال، تعمیر تلویزیون، میتوانند به آنها مراجعه کنند.
- سالنامهها
سالنامهها بسیار کمک میکنند که به ما اطلاعات و آمارهایی راجع به پژوهشهایی که در سال گذشته انجام شد، بدهند.
- اطلسها
اطلسها که شکل ترسیمی و نموداری آماری مربوط به اطلاعات را به ما میدهند، بسیار کمککننده هستند در اینکه ما درکی را راجع به آن موضوع پیدا کنیم. بنابراین به اطلسها و نقشهها هم مراجعه میکنند.
- و …
و بسیاری از منابع دیگری که وجود دارد. هر کدام از شماها در حوزهی موضوعی خودتان میدانید که چه منابع معتبری وجود دارد. آیا رشتهی شما بیشتر در قالب کتاب مطالب دارد؟ آیا در قالب مجله است؟ آیا در قالب آمار است؟ بستگی به این دارد که رشتهی ما چیست و با توجه به رشتهی خودمان منابعی وجود دارند، باید این منابع را شناسایی کنیم.
در این جلسه در خصوص شناسایی و جستوجوی منابع اطلاعاتی در مقالات مروری مطالبی ارائه گردید که کمک شایانی به شناسایی منابع اطلاعاتی در نگارش مقالات مروری میکند.
با ادامه آموزش ها با ما همراه باشید.